L-Imħallfin iddeċidew li l-isfida Kostituzzjonali mressqa minn raġel akkużat bil-qtil tal-għarusa tiegħu ma setgħetx tinstema’ f’dan l-istadju tal-proċeduri, u ħallew miftuħa l-kwistjoni dwar jekk il-liġi tal-femiċidju hijiex kompatibbli mad-drittijiet fundamentali.
Il-Qorti Kostituzzjonali ċaħdet sfida legali kontra l-liġi Maltija tal-femiċidju, filwaqt li skont informazzjoni li kisbet din il-gazzetta id-difiża indikat li għandha l-intenzjoni li tressaq il-każ quddiem il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fi Strasburgu.
Il-kawża tressqet minn Fabian Eliuth Garcia Parada, li jinsab akkużat bil-qtil tal-2024 ta’ Sandra Milen Ramirez Prieto.
Garcia Parada ġie arrestat fl-14 ta’ Jannar 2024 b’rabta ma’ omiċidju li allegatament seħħ ġurnata qabel. Prieto, li kienet l-għarusa tiegħu, instabet mejta fuq sodda wara li ġiet attakkata b’26 daqqa ta’ sikkina.
Il-kawża tikkonċerna l-liġi tal-femiċidju f’Malta, emenda leġiżlattiva introdotta permezz tal-Att X tal-2022 li daħħlet l-Artikolu 211A fil-Kodiċi Kriminali. Din id-dispożizzjoni tobbliga lill-qorti, meta tkun qed tagħti s-sentenza f’każijiet ta’ omiċidju jew attentat ta’ omiċidju ta’ mara, tqis ċerti ċirkostanzi aggravanti.
Dawn jinkludu każijiet fejn il-qtil isir minn sieħeb intimu jew membru tal-familja, meta jkun motivat minn misoginija, meta jsir għal raġunijiet ta’ “unur” jew twemmin reliġjuż, meta jkun marbut mal-prostituzzjoni jew traffikar tal-persuni, jew meta jinvolvi vjolenza sesswali.
Garcia Parada sfida dan il-qafas leġiżlattiv billi sostna li jikser id-drittijiet fundamentali tiegħu.
Irrappreżentat mill-avukati Jose Herrera, Edward Camilleri u Yanika Bugeja, l-appellant sostna li l-liġi fil-prattika tipprevjeni lill-akkużati milli jinvokaw l-iskużanti legali tal-“passjoni istantanja” meta l-vittma tkun mara. Skont id-difiża, dan jikser id-dritt għal smigħ xieraq u l-protezzjoni kontra diskriminazzjoni kif garantiti mill-Kostituzzjoni u mill-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.
Madankollu, il-Qorti Kostituzzjonali ma eżaminatx jekk il-liġi tal-femiċidju hijiex kompatibbli mad-drittijiet fundamentali. Minflok, iċ-ċaħda tal-kawża saret fuq bażi proċedurali.
Il-proċeduri legali
Il-kwistjoni qamet inizjalment waqt il-kumpilazzjoni tal-provi quddiem il-Qorti tal-Maġistrati li kienet qed taġixxi bħala Qorti Istruttorja.
Fil-25 ta’ Jannar 2024 id-difiża talbet li ssir referenza kostituzzjonali, billi sostniet li l-liġi tal-femiċidju tikser id-drittijiet fundamentali tal-akkużat.
Skont l-Artikolu 46 tal-Kostituzzjoni ta’ Malta, meta f’kawża quddiem qorti oħra tqum kwistjoni kostituzzjonali, dik il-qorti għandha tirreferiha lill-Prim’ Awla tal-Qorti Ċivili sakemm ma tqisx li l-kwistjoni hija “sempliċement frivola jew vessatorja”.
Fi Frar tal-2024, il-Qorti tal-Maġistrati ċaħdet it-talba u qalet li kienet intempestiva. Il-qorti osservat li f’dak l-istadju tal-proċeduri r-rwol tagħha huwa biss li tiġbor l-evidenza u tiddeċiedi jekk hemmx biżżejjed provi sabiex l-akkużat jitqiegħed taħt att ta’ akkuża, u mhux li tiddeċiedi dwar il-mertu tal-każ fejn tista’ tapplika l-liġi tal-femiċidju.
Wara dik id-deċiżjoni, Garcia Parada fetaħ kawża Kostituzzjonali separata. Madankollu, il-Prim’ Awla tal-Qorti Ċivili ċaħdet it-talbiet tiegħu f’Ottubru tal-2025.
Din is-sentenza wasslet għall-appell quddiem il-Qorti Kostituzzjonali.
Ir-raġunament tal-qorti
Fis-sentenza tagħha mogħtija nhar it-Tnejn, il-Qorti Kostituzzjonali ffukat fuq jekk il-qrati inferjuri kinux korretti meta rrifjutaw ir-referenza kostituzzjonali.
L-appellant sostna li l-Qorti tal-Maġistrati qatt ma ddikjarat espressament li t-talba tiegħu kienet “frivola jew vessatorja”, li huwa l-livell meħtieġ mill-Kostituzzjoni biex referenza tiġi miċħuda.
Il-Qorti ma qablitx ma’ dan l-argument. Hija ddeċidiet li meta qorti tgħid li talba għal referenza “ma jistħoqqilhiex li tintlaqa’”, dan huwa ekwivalenti għal dikjarazzjoni li l-kwistjoni hija frivola jew vessatorja.
L-imħallfin innutaw ukoll li l-proċeduri kriminali kontra Garcia Parada għadhom fi stadju bikri.
Peress li l-każ ta’ omiċidju għadu ma ġiex deċiż fil-mertu, il-qorti qalet li d-drittijiet tal-appellant ma ġewx affettwati b’mod definittiv u li l-ilment kostituzzjonali huwa intrinsikament marbut mal-proċeduri kriminali li għadhom għaddejjin.
Għalhekk, il-qorti qieset li l-kawża kostituzzjonali kienet fil-fatt tentattiv mhux permess ta’ appell mid-digriet oriġinali tal-Qorti tal-Maġistrati.
Il-Qorti rreferiet ukoll għal ġurisprudenza preċedenti li tgħid li meta referenza kostituzzjonali tkun ġiet miċħuda minn qorti oħra għax tkun meqjusa frivola jew vessatorja, il-parti ma tistax tiftaħ kawża kostituzzjonali ġdida dwar l-istess kwistjoni.
L-appell ġie miċħud kollu kemm hu, bl-ispejjeż kontra l-appellant.
Din il-gazzetta hija infurmata li d-difiża għandha l-intenzjoni li tressaq il-każ quddiem il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fi Strasburgu sabiex tikkontesta jekk il-liġi Maltija tal-femiċidju hijiex kompatibbli mal-istandards internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem.