Wednesday, April 2, 2025

“Mill-Belt ma ċċaqlaqna qatt, lanqas fl-eqqel tal-gwerra” – Emanuela Dimech ta’ 88 sena

Victor Vella
Victor Vella
Ġurnalist

Aqra wkoll

Fi Triq San Duminku stennejna lil Albert, u kif wasal fetħilna l-bieb tar-residenza tal-ġenituri tiegħu. Sibna ma’ wiċċna taraġ wieqaf sew. Binja antika, karatteristika tal-belt Valletta. It-taraġ jaqtgħek mill-ewwel. Taraġ li ma jħajrekx toqgħod tiela’ u nieżel. Taraġ karatteristika ta’ djar Beltin. Nitilgħu fuq u hemmhekk insibu lil Emanuela fis-salott f’kamra mdaqqsa b’saqaf għoli.

“Jien Lily jsibuni ta’, allavolja jisimni Emanuela”, bditilna d-diskursata. Minn hemm ‘lquddiem, irrakkontat ħajjitha fil-Belt Kapitali tagħna. Kburija li dejjem għexet il-Belt. Qatt ma telqet lanqas fi żmien il-gwerra għajr perjodu qasir li fih marru refuġjati Ħal Lija, imma malajr reġgħu irritornaw fil-Belt allavolja l-gwerra kienet fl-aqwa tagħha.

“Niftakar meta waqa’ it-Teatru Rjal. Iz-ziju kien midħla tat-teatru u beda jibki kif rah imwaqqa’. Darba imqbadna fix-xelter. Konna hemm isfel u fl-attakk waqa’ is-suq tal-belt u l-bini madwar il-knisja tal-Ġiżwiti. Inqbadna fix-xelter. Lanqas bdejna naraw. Kien hemm bieb tal-ħadid barra u l-bieb tgħaffeġ. Kien hemm foga kbira. Biex ħriġna kellhom ineħħu l-ġebel”. Titkellem fuq drawwiet antiki, postijiet li llum għebu bħal mandraġġ. Tgħidlek ċar, li “l-qalba li kien hawn fil-belt kienet kbira. Hemm baħar jaqsam bejn il-belt ta’ tfuliti u l-belt ta’ llum. Nippreferi l-belt ta’ llum”.

“Qatt ma ċċaqlaqna mill-belt”

Meta kont se nitwieled, jiġifieri fis-sena 1937 missieri kien jaħdem mas-sorijiet ta’ Sant Ursola. Id-dar li kellna dak iż-żmien kien maġenb il-kunvent. Konna nidħlu minn quddiem is-sur ta’ Santa Luċija. Id-dar kienet tinfed mal-kunvent u meta s-sorijiet kien ikollhom bżonn xi ħaġa, missieri kien kien jitla’ u jmur jara x’għandhom bżonn. Minn dejjem għext il-belt. Konna erba’ aħwa. Dejjem ġol-belt. Minn hawn ma ċċaqlaqna qatt”.

“Sa minn mindu kont żgħir trabbejt man-nanna u maz-ziju. Meta twelidt ommi kienet qed tmut. Kont ngħix maz-ziju Karmenu. Konna noqogħdu flimkien fi ‘Strada Ospedale’, eżattament l-aħħar bieb li jiġi taħt is-sur. Kellna parti mill-bejt kien jittawwal għal fuq ‘Strada Ospedale’. Hemm hu proprja l-post magħruf bħala ‘id-Diju Balli’.

Kien hemm dik li konna nafuha bħala ‘Il-Latrina tal-Baħrin”. Kien hemm stabbilimenti tad-divertiment magħrufin ħafna fosthom il-Morning Star li fih kienu jsiru shows tal-Cabaret. Dan kien immexxi mill-familja Bonaċi. Iz-ziju tiegħi kien dilettant kbir tal-opri u kien jieħu parti fit-teatru għax kien ikun hemm bżonn dawk li jgħidulhom extras. Maz-ziju konna kuntenti ħafna. Kellu gramophone u radju. Kien jisma’ l-aħbarijiet fuqu. Meta bdiet il-gwerra fl-Ewropa, qabel bdew l-attakki hawn, kien jisma’ x’kien għaddej fuq ir-radju. Iz-ziju kien restawratur tal-antikità. Kien jaħdem mid-dar. Kienu jġibulu l-għamara d-dar tiegħu u hu jirrestwraha”.

ĦALLI RISPOSTA

Jekk jogħġbok ikteb il-kumment tiegħek!
Jekk jogħġbok iktebismek hawn

Sport