It-13 ta’ Novembru tal-2015 jibqa’ wieħed mill-aktar jiem mudlama fl-istorja moderna ta’ Franza. Dakinhar, Pariġi sfat fil-mira ta’ sensiela ta’ attakki terroristiċi kkoordinati minn militanti tal-organizzazzjoni terroristika tal-Istat Iżlamiku (ISIS), li ħallew 130 persuna mejta u mijiet oħra midruba.
Dak li kellu jkun il-bidu ta’ tmiem il-ġimgħa normali fil-kapitali Franċiża nbidel f’lejla ta’ terrur, bi sparaturi, splużjonijiet, ostaġġi u operazzjonijiet urġenti mill-forzi tas-sigurtà.
L-attakki jibdew waqt partita tal-futbol
Kien għall-ħabta tad-9.20pm meta seħħet l-ewwel splużjoni qrib l-iStade de France, f’Saint-Denis, fejn dak il-ħin kienet qed tintlagħab partita internazzjonali ta’ ħbiberija bejn Franza u l-Ġermanja.
Fl-istadium kien hemm madwar 80,000 spettatur, fosthom il-President Franċiż ta’ dak iż-żmien, François Hollande.
L-isplużjoni kienet ikkawżata minn terrorista suwiċida li sploda ċ-ċinturin tal-isplussivi li kellu fuqu. Ftit minuti wara seħħet it-tieni splużjoni, segwita minn oħra aktar tard.
Għall-ewwel, ħafna minn dawk preżenti ma kinux jafu x’kien qed jiġri u ħasbu li kienu qed jisimgħu ħsejjes relatati mal-partita. Madankollu, hekk kif l-aħbar bdiet tinfirex, il-President Franċiż ġie evakwat mill-istadium għal raġunijiet ta’ sigurtà.
Il-partita kompliet, iżda fl-aħħar il-folla ma tħallietx toħroġ mill-istadium mill-ewwel minħabba s-sitwazzjoni ta’ emerġenza barra l-binja.
Sparaturi fuq terrazzi ta’ bars u ristoranti
Waqt li kienu qed iseħħu l-isplużjonijiet qrib l-istadium, grupp ieħor ta’ terroristi kien qed iwettaq attakki f’diversi żoni ta’ Pariġi.
Għall-ħabta tad-9.24pm, irġiel armati fetħu n-nar fuq persuni li kienu bilqiegħda fit-terrazzi tal-bar Le Carillon u tar-ristorant Le Petit Cambodge.
Ftit minuti wara, seħħew sparaturi oħra qrib il-Casa Nostra u l-Café Bonne Bière. Attakk ieħor seħħ fir-ristorant La Belle Équipe, fi Triq Charonne.
F’dawn il-postijiet kien hemm nies li kienu qed jieklu, jixorbu jew iqattgħu lejla mal-ħbieb. Ħafna minnhom ma kellhom l-ebda idea li kienu qed isiru attakki terroristiċi f’diversi partijiet tal-belt.
L-attakki fuq ir-ristoranti u l-bars ħallew għexieren ta’ vittmi u ħolqu kaos fit-toroq tal-kapitali Franċiża.
Il-massakru fis-sala tal-kunċerti Bataclan
L-aktar attakk imdemmi seħħ fis-sala tal-kunċerti Bataclan, fejn madwar 1,500 persuna kienu qed jattendu kunċert mill-grupp Amerikan Eagles of Death Metal.
Għall-ħabta tad-9.40pm, tliet terroristi armati daħlu fis-sala u fetħu n-nar fuq l-ispettaturi.
In-nies bdew jiġru biex isibu kenn, filwaqt li oħrajn inxteħtu mal-art jippruvaw jevitaw il-balal. Xi wħud irnexxielhom jaħarbu minn ħruġ ta’ emerġenza, iżda ħafna oħrajn spiċċaw maqbuda ġewwa s-sala.
It-terroristi ħadu wkoll numru ta’ persuni ostaġġi, u b’hekk is-sitwazzjoni kompliet tiggrava.
Għal diversi sigħat, il-forzi tas-sigurtà kellhom jiffaċċjaw sitwazzjoni estremament perikoluża. Membri tal-pulizija speċjalizzati, fosthom il-Forza ta’ Intervent Rapidu BRI u l-unità RAID, waslu fuq il-post biex jippruvaw itemmu l-attakk u jsalvaw lill-ostaġġi.
Għall-ħabta ta’ nofsillejl, il-pulizija nediet l-assalt finali. L-operazzjoni ntemmet bil-qtil tat-terroristi li kien għad fadal fis-sala.
F’dan l-attakk inqatlu 90 persuna, u mijiet oħra ndarbu.
L-operazzjoni tas-salvataġġ u r-risposta ta’ Franza
Hekk kif l-attakki bdew jiġu kkonfermati, l-isptarijiet f’Pariġi bdew jilqgħu għadd kbir ta’ vittmi. Tobba, infermiera, paramediċi u ħaddiema tas-servizzi tal-emerġenza ħadmu għal sigħat twal biex jipprovdu l-għajnuna meħtieġa.
Il-Ministeru għall-Intern fetaħ ċentru ta’ kriżi biex jikkoordina r-risposta tal-awtoritajiet u l-ħidma tas-servizzi tas-sigurtà.
Il-President François Hollande ħabbar stat ta’ emerġenza fil-pajjiż, filwaqt li ġew introdotti miżuri ta’ sigurtà straordinarji u kontrolli aktar stretti fil-fruntieri.
Franza ddikjarat ukoll jiem ta’ luttu nazzjonali biex tfakkar lill-vittmi ta’ din it-traġedja.
Min kien responsabbli għall-attakki?
L-organizzazzjoni terroristika tal-Istat Iżlamiku assumiet ir-responsabbiltà għall-attakki u qalet li dawn kienu parti minn operazzjoni organizzata kontra Franza.
L-investigazzjonijiet żvelaw li l-attakki kienu ġew ippjanati minn netwerk terroristiku b’rabtiet mal-Ewropa u mas-Sirja.
L-investigaturi ffukaw ukoll fuq il-movimenti tal-persuni suspettati, il-mod kif ġew organizzati l-attakki u l-għajnuna li rċevew dawk involuti.
Fil-jiem ta’ wara, il-pulizija Franċiża wettqet diversi operazzjonijiet biex issib lil dawk suspettati li kienu involuti fl-organizzazzjoni tal-attakki.
Waħda mill-operazzjonijiet ewlenin saret fit-18 ta’ Novembru 2015 f’appartament f’Saint-Denis, fejn il-forzi speċjali Franċiżi wettqu rejd biex jaqbdu persuni suspettati li kellhom rabta mal-attakki.
Il-proċess ġudizzjarju
Il-każ wassal għal waħda mill-akbar investigazzjonijiet u proċessi kriminali fl-istorja Franċiża.
Il-proċess dwar l-attakki fetaħ fit-8 ta’ Settembru 2021 f’Pariġi u dam għaddej sa Mejju 2022. Matul dawn ix-xhur instemgħu xhieda ta’ superstiti, qraba tal-vittmi u persuni li kienu involuti fl-investigazzjonijiet.
Fost l-akkużati kien hemm Salah Abdeslam, li kien l-uniku wieħed mit-terroristi involuti fl-attakki li baqa’ ħaj. Huwa nstab ħati u ngħata sentenza ta’ għomor il-ħabs mingħajr il-possibbiltà normali ta’ ħelsien kondizzjonat.
Il-proċess ta opportunità lill-vittmi u lill-familji tagħhom biex jirrakkontaw dak li għaddew minnu u jisimgħu d-dettalji dwar kif ġew organizzati l-attakki.
Għaxar snin wara, il-memorja tal-vittmi tibqa’ ħajja
Għaxar snin wara, Pariġi għadha tfakkar lil dawk li tilfu ħajjithom f’dik il-lejla.
It-13 ta’ Novembru 2015 ma kienx biss attakk fuq il-kapitali Franċiża, iżda fuq il-ħajja ta’ nies ordinarji li kienu qed igawdu l-libertà tagħhom, jattendu kunċert jew iqattgħu ħin mal-ħbieb.
Il-vittmi kienu ġejjin minn diversi pajjiżi u sfondi differenti, u l-attakki ħallew marka profonda fuq il-familji tagħhom, fuq is-superstiti u fuq is-soċjetà Franċiża kollha.
Il-messaġġ li baqa’ joħroġ mill-kommemorazzjonijiet huwa wieħed ta’ tifkira, solidarjetà u r-rifjut li l-vjolenza terroristika teqred il-libertà u l-ħajja ta’ kuljum tan-nies.
Pariġi reġgħet fetħet il-bibien tagħha għad-dinja, iżda l-lejl tat-13 ta’ Novembru 2015 jibqa’ kapitlu traġiku li qatt mhu se jintesa.
