Nistenna li l-Budget tal-2027 ikun ikkaratterizzat minn tensjoni bejn iż-żamma tal-istabbiltà ekonomika u l-ħtieġa dejjem tikber għal dixxiplina fiskali.
Mid-Dokument ta’ Qabel il-Budget u mid-dikjarazzjonijiet reċenti tal-Ministru tal-Finanzi, jidher ċar li s-sussidji fuq l-enerġija se jibqgħu pilastru ewlieni fl-istrateġija tal-gvern, b’allokazzjoni mistennija ta’ madwar €400 miljun għas-sena 2027.
Il-Ministru Clyde Caruana indika wkoll li ma jistgħux jiġu esklużi miżuri ġodda biex jiżdied id-dħul tal-Gvern, għalkemm mhumiex qed jiġu kkunsidrati bidliet fit-taxxa fuq id-dħul, fil-VAT jew fil-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali. Fl-istess ħin, ir-referenzi tiegħu għat-tnaqqis fl-infiq fil-ministeri kollha jissuġġerixxu li qed tikber l-għarfien li ż-żieda fl-infiq pubbliku trid tingħata aktar attenzjoni.
Huwa pożittiv li tisma’ Ministru tal-Finanzi jammetti b’mod miftuħ li ċertu nfiq jinvolvi ineffiċjenzi, li n-negozji qagħdu wisq fuq ix-xogħol (labour) minflok fuq il-kapital, u li proġetti infrastrutturali kbar iridu jkunu sostnuti minn evalwazzjoni ekonomika xierqa.
Madankollu, nixtieq nara li l-Budget imur lil hinn minn sempliċi kontroll tal-infiq u jintroduċi bidla aktar fundamentali fil-mod kif jiġu allokati r-riżorsi pubbliċi.
L-infiq ġenerali tal-gvern żdied b’€487 miljun fl-2025 biex laħaq madwar €9.1 biljun; b’mod partikolari, ir-rimunerazzjoni tal-impjegati żdiedet bi 8.1%, filwaqt li l-konsum intermedju żdied b’16%. Dawn iż-żidiet mhumiex neċessarjament prova ta’ ħela, speċjalment meta wieħed iqis il-ftehimiet dwar il-pagi u d-domanda dejjem tikber għas-servizzi pubbliċi. Madankollu, iqajmu mistoqsijiet leġittimi dwar ir-riżultati li qed jinkisbu.
L-istennija tiegħi, jew forsi aktar preċiżament it-tama tiegħi, hija li nibdew nimxu lejn Budget ibbażat fuq il-prestazzjoni, fejn l-infiq ikun marbut ma’ riżultati li jistgħu jitkejlu aktar milli sempliċement allokat skont impenji storiċi u prijoritajiet politiċi ġodda.
Dan għandu jkun akkumpanjat minn evalwazzjonijiet tal-impatt indipendenti tal-programmi ewlenin, partikolarment fl-edukazzjoni, il-kura tas-saħħa, l-infrastruttura u l-inċentivi għan-negozji. Il-mistoqsija għandha ssir dejjem aktar mhux kemm qed jonfoq il-gvern, iżda liema valur ekonomiku u soċjali qed joħloq dak l-infiq.
Hemm ukoll dimensjoni importanti tal-ekonomija politika. Budgets suċċessivi b’mod raġonevoli fittxew li jqassmu l-benefiċċji tat-tkabbir ekonomiku, iżda dan ħoloq aspettattivi u impenji ta’ nfiq li jsiru progressivament aktar diffiċli biex jiġu rriversjati. Għalhekk, it-test reali tal-Budget 2027 se jkun jekk jibdiex ibiddel l-inċentivi li jirregolaw l-imġiba ekonomika.
Malta mhux neċessarjament teħtieġ lista twila oħra ta’ miżuri. Teħtieġ prijoritizzazzjoni aktar ċara tal-investimenti u r-riformi li se jtejbu l-produttività, isaħħu l-kapaċitajiet nazzjonali u jiġġeneraw titjib sostenibbli fil-livelli tal-għajxien.
L-ekonomija Maltija tibqa’ b’saħħitha fil-pedamenti tagħha, u dan għandu jkun il-punt tat-tluq għal kwalunkwe valutazzjoni oġġettiva. It-tkabbir ekonomiku qed ikompli jaqbeż dak ta’ ħafna mill-ekonomiji Ewropej, bil-PDG reali mbassar li jikber b’madwar 3.7% fl-2026 u 3.6% fl-2027.
Id-Dokument ta’ Qabel il-Budget juri li t-tkabbir fil-produttività tax-xogħol naqas minn 2.2% fl-2023 għal 0.2% biss fl-2024, u mbagħad sar kemmxejn negattiv fl-2025. Sadanittant, l-ispejjeż reali tax-xogħol żdiedu bi 2.8% fl-2025. Din is-sitwazzjoni titlob attenzjoni, għaliex il-pagi u l-ispejjeż tax-xogħol jistgħu jiżdiedu b’mod sostenibbli fit-tul biss jekk ikunu akkumpanjati minn titjib korrispondenti fil-produttività.
Fl-aħħar mill-aħħar, nixtieq li l-Budget 2027 juri li Malta tifhem id-differenza bejn l-istabbiltà ekonomika u r-reżiljenza ekonomika. L-istabbiltà hija dwar il-protezzjoni tal-ekonomija mill-konsegwenzi immedjati ta’ xokk. Ir-reżiljenza hija dwar il-bini tal-kapaċitajiet, l-istituzzjonijiet u l-infrastruttura li jagħmlu x-xokk li jmiss inqas ta’ ħsara. Tal-ewwel kienet saħħa ewlenija tal-politika ekonomika ta’ Malta f’dawn l-aħħar snin. Tal-aħħar trid issir il-prijorità li tiddefinixxiha għad-deċennju li ġej.
Fid-dinja, li qed ngħixu fiha bħalissa, il-vantaġġ kompetittiv ta’ Malta ma jistax jistrieħ biss fuq l-attraenza tat-taxxa, il-kompetittività tal-ispejjeż jew il-kapaċità tagħha li tespandi l-forza tax-xogħol tagħha. Irid jistrieħ dejjem aktar fuq il-kwalità tal-istituzzjonijiet tiegħu, il-ħiliet tan-nies tiegħu, is-sofistikazzjoni tan-negozji tiegħu u l-kapaċità tiegħu li jadatta. Din hija t-trasformazzjoni ekonomika li nittama li nara riflessa fil-Budget.