Il-vuċi qawwija u distintiva ta’ Fiordaliso reġgħet kienet preżenti f’Malta, fejn il-kantanta Taljana kienet il-protagonista ta’ edizzjoni oħra ta’ Notte Italiana fi Pjazza Teatru Rjal fil-Belt Valletta.
Kienet serata li għaqqdet il-mużika Taljana klassika mal-enerġija ta’ artista li, wara aktar minn erba’ deċennji fil-qasam, għadha tgawdi l-istess passjoni għall-palk u għall-kanzunetti li kienu għamluha waħda mill-aktar vuċijiet magħrufa tal-pop Taljan.
Fiordaliso, li isimha veru hu Marina Fiordaliso, bdiet il-karriera mużikali tagħha fl-ewwel snin tat-tmeninijiet u kienet saret isem magħruf b’mod partikolari wara l-parteċipazzjonijiet tagħha fil-Festival ta’ Sanremo.
Fl-1984 kienet laħqet l-ogħla punt tal-karriera tagħha b’“Non voglio mica la luna”, kanzunetta miktuba għaliha minn Zucchero Fornaciari u Enzo Malepasso, b’lirika ta’ Luigi Albertelli. Il-kanzunetta kienet spiċċat fil-ħames post f’Sanremo u kienet kisbet suċċess kbir fl-Italja kif ukoll fi Spanja u fl-Amerika Latina.
Madankollu, għal Fiordaliso, is-suċċess qatt ma kien ifisser li wieħed seta’ jieqaf jaħdem. Aħna ħadnilha l-kummenti esklussivi tagħha proprju ftit sigħat qabel tat l-interpretazzjoni tagħha fil-Belt Kapitali Maltija.
“Is-suċċess fil-ħajja kien diffiċli,” kienet qalet. “Kellna dejjem naħdmu għas-suċċess. Ma kienx biżżejjed li tasal darba. Kien proċess, evoluzzjoni kontinwa. Kull perjodu tal-ħajja kellu l-isfidi tiegħu u kull darba ridt terġa’ tibda, titgħallem u tevolvi.”
Din kienet filosofija li kienet tidher ċara fil-karriera tagħha. Wara l-popolarità kbira li kienet kisbet fis-snin tmenin, Fiordaliso kienet għaddiet minn diversi fażijiet mużikali u artistiċi. Kienet kantanta, interpretu, attriċi f’musicals, personalità televiżiva u wkoll għalliema tal-kant. Il-karriera tagħha kienet tinkludi wkoll tours barra l-Italja, fosthom fl-Ewropa, fl-Amerika t’Isfel, fir-Russja, fiċ-Ċina u fil-Ġappun.
Meta tkellmet dwar il-kanzunetti li kienet għadha tħobb tkanta, il-kantanta ma riditx tagħżel waħda biss.
“Jien il-kanzunetti tiegħi nħobbhom kollha,” kienet qalet bi tbissima. “Kull kanzunetta għandha storja, mument u emozzjoni differenti. Għalija, kull waħda hija parti minn ħajti.”
Fost il-kanzunetti li kellhom post speċjali fil-karriera tagħha kien hemm ukoll “Fatti miei”, li kienet ippreżentat f’Sanremo fl-1986. Il-mużika kienet miktuba minn Zucchero Fornaciari, li kien uża l-psewdonimu Malise, flimkien ma’ Enzo Malepasso, filwaqt li l-kliem kien ta’ Luigi Albertelli.
“Fatti miei” kienet tfakkar ukoll f’perjodu importanti fejn Fiordaliso kienet taħdem ma’ wħud mill-aktar ismijiet importanti tal-mużika Taljana. Iżda, kif spjegat hi, il-karriera ma kinitx dejjem triq faċli u l-artisti kellhom ikomplu jadattaw għall-bidliet.
Meta kienet mistoqsija dwar il-mużika Taljana u kif inbidlet matul is-snin, Fiordaliso osservat li l-industrija kienet għaddiet minn trasformazzjoni kbira.
“Il-mużika Taljana inbidlet ħafna,” kienet qalet. “Kien hemm żminijiet differenti, artisti differenti u modi differenti kif il-mużika kienet tasal għand in-nies. Illum kollox hu ħafna aktar mgħaġġel. Iżda jien nemmen li l-mużika tajba tibqa tindaqq’.”
U jekk hemm xi ħaġa li baqgħet ma nbidlitx, hi l-imħabba tagħha lejn il-palk. Għal Fiordaliso, il-kant qatt ma kien sempliċement xogħol. Kien parti mill-identità tagħha u mill-ħajja tagħha.
Matul il-karriera tagħha kienet għaddiet ukoll mill-palk tat-teatru. F’nofs is-snin disgħin kienet interpretat lil Mrs Johnstone fil-musical Blood Brothers – Fratelli di sangue, rwol li kien wassalha biex tirċievi premjijiet għax-xogħol tagħha bħala interpretu. Aktar tard kompliet tidher fit-teatru, fit-televiżjoni u f’diversi programmi ta’ divertiment.
Iż-żjara tagħha f’Malta kienet ukoll opportunità biex titkellem dwar ir-rabta bejn iż-żewġ pajjiżi. Fiordaliso diġà ġiet Malta diversi drabi u kull darba tinnota l-bidliet li qed iseħħu f’din il-gżira.
“Ġejt Malta drabi oħra,” kienet qalet. “Kull darba li niġi, dejjem nara xi ħaġa differenti. Kienet gżira li nbidlet ħafna.”
Skontha, Malta għaddiet minn trasformazzjoni notevoli. Mill-immaġni ta’ gżira Mediterranja tradizzjonali, saret destinazzjoni ferm aktar dinamika u internazzjonali, partikolarment fost iż-żgħażagħ.
“Inħoss li Malta saret xi ftit bħal Ibiza,” qalet, filwaqt li rreferiet għall-enerġija u l-ħajja li sabet fil-gżira tagħna. “Qabel kont tara aktar gżira klassika, imma issa qed nara ħafna aktar żgħażagħ, ħafna ħajja u atmosfera differenti.”
Madankollu, minkejja dawn il-bidliet, Fiordaliso qalet li l-Maltin u t-Taljani għandhom rabta speċjali li tmur lil hinn mit-turiżmu u d-divertiment.
Il-messaġġ tagħha lill-Maltin u lit-Taljani li jagħżlu lil Malta għall-vaganzi hu wieħed ċar.
“Lill-Maltin u lit-Taljani li jiġu Malta ngħidilhom biex iħobbu l-post fejn jiġu jqattgħu l-vaganzi tagħhom,” qalet. “Malta hi gżira sabiħa ħafna u għandha tiġi trattata qisha d-dar ta’ dak li jkun.”
Għaliha, il-vaganzi mhumiex biss dwar dak li wieħed jista’ jieħu minn destinazzjoni, iżda wkoll dwar ir-rispett lejn il-post, in-nies u l-kultura tiegħu.
Il-laqgħa ma’ Fiordaliso kienet għalhekk ħafna aktar minn konverżazzjoni dwar kanzunetti u Sanremo. Kienet opportunità biex wieħed jiltaqa’ ma’ artista li rat il-mużika Taljana tinbidel quddiem għajnejha, li għaddiet minn mumenti ta’ suċċess u minn perjodi aktar diffiċli, iżda li qatt ma tilfet il-passjoni tagħha.
Minn “Non voglio mica la luna” għal “Fatti miei” u tant kanzunetti oħra, il-vuċi ta’ Fiordaliso għadha marbuta ma’ ġenerazzjoni sħiħa. Iżda l-messaġġ tagħha imur lil hinn mill-mużika: is-suċċess mhux destinazzjoni finali, iżda proċess li kellu jinbena mill-ġdid kuljum.
U proprju f’dan kollu jinsab is-sigriet ta’ karriera li ilha aktar minn erbgħin sena: il-kapaċità li tibqa’ tevolvi, tibqa’ tħobb il-mużika u, fuq kollox, tibqa’ titla’ fuq il-palk bl-istess emozzjoni ta’ meta kollox kien għadu kemm jibda.
