Il-preżenza tal-istoriku u xandar Brittaniku Dan Snow f’Malta kompliet tpoġġi l-gżejjer Maltin fuq il-mappa tal-istorja globali. Matul iż-żjara tiegħu, Snow qed jesplora dak li hu sejjaħ “il-Malta adventure”, vjaġġ li fih qed jiltaqa’ direttament ma’ siti storiċi, akkademiċi u narrattivi li jagħmlu lil Malta wieħed mill-aktar postijiet sinjifikanti fil-Mediterran.
F’attività speċjali fil-Lukanda The Phoenicia Malta, Snow ingħaqad ma’ Liam Gauci, il-Professur Manuel Buttigieg u Keith Gatt għal avveniment live intitolat The Story of Malta with Dan Snow, fejn diversi teżori storiċi Maltin ittieħdu fuq quddiem nett tad-diskussjoni. L-idea kienet ċara: Malta mhix biss hi destinazzjoni, iżda mużew ħaj li jirrakkonta eluf ta’ snin ta’ ċiviltajiet, gwerer u skambji kulturali.
Il-vjaġġ ta’ Dan Snow beda minn wieħed mill-aktar siti emblematiċi fil-pajjiż: Il-Forti ta’ Sant’Anġlu. Hawnhekk Snow deher impressjonat mhux biss mill-arkitettura iżda wkoll mill-pożizzjoni strateġika u r-rwol militari li kellu dan il-forti tul is-sekli.
F’kummenti esklussivi li ta lil dan il-ġurnal, huwa ddeskriva l-forti bħala “military nerve centre”, u spjega kif serva bħala kwartieri ġenerali tal-Kavallieri ta’ San Ġwann, u aktar tard bħala bażi importanti tar-Royal Navy Brittanika fil-Mediterran.
“Din il-fortizza sfidat il-qawwa tal-magna tal-gwerra Ottomana. Sfida wkoll lill-qawwiet kollha matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Huwa post fejn inkitbet l-istorja,” kiteb Snow, b’referenza għar-reżiljenza tal-forti quddiem uħud mill-akbar sfidi militari fl-istorja Ewropea.
Meta tkellem aktar fid-dettall dwar Malta, Snow ma setax ma jiffokax fuq il-ġeografija tagħha. Għalih, il-port naturali ta’ Malta mhuwiex biss sabiħ, iżda strateġikament eċċezzjonali. Huwa sostna li l-mod kif il-bniedem bena u uża l-art f’armonija mal-baħar jagħmel lil Malta każ uniku fid-dinja.
“Wieħed jara kif in-natura u l-bniedem ħadmu flimkien hawn,” qal b’mod riflessiv. “Il-portijiet, il-fortizzi, il-bliet, kollox jidher mibni biex jirrispondi għall-istorja u mhux kontra tagħha.”
Huwa semma wkoll il-preżenza ta’ ċiviltajiet differenti f’Malta, mill-Feniċi u r-Rumani, sal-Għarab, il-Kavallieri, il-Franċiżi u l-Ingliżi u kif kull wieħed ħalla marka li għadha tidher sal-lum.
Wieħed mill-punti ċentrali fid-diskussjoni kien l-Assedju l-Kbir tal-1565, avveniment li Snow ddeskriva bħala wieħed mill-aktar mumenti kruċjali mhux biss fl-istorja Maltija, iżda wkoll Ewropea u Mediterranja.
Għalih, l-Assedju l-Kbir huwa eżempju ta’ kif il-kunflitti tal-passat għadhom jinfluwenzaw il-mod kif nifhmu r-reliġjon, il-politika u l-identità sal-lum.
Snow wissa wkoll dwar il-periklu li l-bniedem jinsa l-lezzjonijiet tal-passat u jispiċċa jirrepeti l-istess żbalji. “L-istorja tibqa’ miktuba. Terġa’ tirrepeti ruħha fil-mument meta naħsbu li ninsewha,” qal waqt diskussjoni informali.
Lil hinn mill-fatti storiċi, Snow ħa wkoll mument biex jirrifletti fuq il-bniedem innifsu. Għalih, Malta mhix biss storja ta’ gwerer u fortizzi, iżda wkoll storja ta’ kuntatt uman kontinwu.
“Meta tħares lejn dawn il-gżejjer, tifhem li l-istorja mhix biss dwar min rebaħ u min tilef. Hija dwar il-bnedmin u kemm aħna lkoll simili, minkejja d-differenzi tagħna,” qal.
Din il-ħarsa umana hija xi ħaġa li Snow dejjem jipprova jwassal fil-ħidma tiegħu fuq Dan Snow History Hit, fejn l-għan hu li l-istorja ssir aċċessibbli u vivaċi għal kulħadd.
Fl-aħħar parti tad-diskussjoni, Snow indirizza wkoll messaġġ importanti liż-żgħażagħ. Għalih, l-istorja mhix suġġett “qadim”, iżda għodda biex nifhmu min aħna u fejn irridu mmorru.
“L-istorja mhix dwar memorja biss. Hija dwar identità u futur,” qal. “Nixtieq li t-tfal jaraw l-istorja bħala avventura mhux bħala xi ħaġa li qiegħda biss fil-ktieb storiku.”
Huwa żied li Malta, bil-wirt storiku tagħha, hija klassi perfetta fil-beraħ: tempji preistoriċi, fortizzi enormi, u storja ta’ eluf ta’ snin li tista’ tispira kull ġenerazzjoni.
Meta mistoqsi dwar x’jaħseb dwar il-futur tiegħu, Snow deher ċar li l-esperjenza Maltija għadha fil-bidu tagħha. Huwa qal li għad għandu ħafna x’jiskopri, u li l-gżejjer Maltin għandhom potenzjal kbir biex ikomplu jispiraw proġetti storiċi u dokumentarji internazzjonali.
“Din hija gżira żgħira, imma bil-qalb ta’ imperu storiku,” qal bi tbissima. “U jien ċert li għadni rajt biss parti żgħira minn dak kollu li għandha x’toffri.”
Dan Snow saħaq ukoll li Malta hija eżempju ċar ta’ kif pajjiż żgħir jista’ jkollu impatt enormi fuq l-istorja globali. Huwa qal li kull rokna tal-gżejjer tidher bħala “kapitlu ħaj” ta’ narrattiva kbira li għadha ma spiċċatx.
Skontu, il-valur ta’ Malta mhux biss jinsab fil-monumenti, iżda wkoll fil-mod kif in-nies għadhom jgħixu u jħarsu lejn il-passat. Huwa rringrazzja lill-akkademiċi Maltin għall-ħidma tagħhom fil-preservazzjoni tal-wirt, u saħaq li kollaborazzjoni internazzjonali hija kruċjali biex dawn l-istejjer jibqgħu jingħadu b’mod korrett u aċċessibbli għall-ġenerazzjonijiet futuri.
F’kull pass taż-żjara tiegħu, Dan Snow jidher li mhux biss qed jara Malta bħala destinazzjoni, iżda bħala storja ħajja – waħda li tgħaqqad il-passat mal-preżent, u li tibqa’ tispira lil min jifhimha.