€6.41 fil-ġimgħa għall-għoli tal-ħajja, pensjonijiet b’€10 aktar fil-ġimgħa, Super Bonus sa €1,000 u €400 miljun biex jinżammu s-sussidji fuq l-enerġija. Wara ċ-ċifri hemm il-ħajja ta’ kuljum ta’ eluf ta’ familji Maltin u Għawdxin.
Il-Budget 2027 mhuwiex biss dokument finanzjarju jew sensiela ta’ ċifri ppreżentati fil-Parlament. Huwa baġit li l-impatt tiegħu għandu jinħass fid-djar, fil-bwiet tal-ħaddiema, fil-ħajja tal-pensjonanti u fil-futur tat-tfal tagħna. Huwa proprju għalhekk li t-tbissima tan-nies għandha tkun parti importanti minn kull diskussjoni dwar il-Budget 2027.
Il-ħaddiem: €333.32 fis-sena f’COLA
Waħda mill-miżuri li tolqot direttament lill-ħaddiema hija ż-żieda għall-għoli tal-ħajja, magħrufa bħala COLA, ta’ €6.41 fil-ġimgħa. Meta wieħed jikkalkula fuq 52 ġimgħa, dan ifisser €333.32 fis-sena.
Il-paga minima se tiżdied b’€10.41 fil-ġimgħa, inkluża l-COLA. Dan ifisser żieda annwali ekwivalenti għal €541.32 għal min jirċievi din iż-żieda sħiħa kull ġimgħa matul is-sena.
Barra minn hekk, is-Super Bonus se joffri ħlas mhux taxxabbli sa €1,000, skont id-dħul tal-persuna fl-2025 u l-kriterji tal-eliġibbiltà. Il-ħaddiema, il-persuni li jaħdmu għal rashom, il-pensjonanti li għadhom jaħdmu u ċerti ħaddiema part-time jistgħu jibbenefikaw skont il-kundizzjonijiet applikabbli.
Għall-familji bi dħul aktar baxx, il-COLA Plus se tvarja bejn €200 u €1,500 fis-sena, skont id-dħul u l-eliġibbiltà. Din il-miżura tista’ tkun ta’ għajnuna importanti għal aktar minn 100,000 dar li mistennija jibbenefikaw minn din l-għajnuna. Dawn il-miżuri huma importanti għaliex il-ħaddiem ma jistax jgħix bil-wegħdiet biss. Jeħtieġ li d-dħul tiegħu jkompli jgħinu jlaħħaq mal-ispejjeż u li x-xogħol jibqa’ mezz ta’ stabbiltà u dinjità.
Il-pensjonanti: aktar appoġġ u aktar dinjità
Il-pensjonanti huma fost dawk li għalihom kull żieda tista’ tagħmel differenza. Il-pensjonijiet se jiżdiedu b’€10 fil-ġimgħa, inkluża l-COLA ta’ €6.41. Dan ifisser żieda annwali ekwivalenti għal €520.
Il-limitu tad-dħul mill-pensjoni li huwa eżentat mit-taxxa se jiżdied b’€520 għal €37,624 fis-sena. Għal dawk li twieldu qabel l-1962, il-limitu massimu tad-dħul pensjonabbli se jiżdied minn €25,500 għal €28,000.
Hemm ukoll miżuri oħra li jmissu direttament il-ħajja tal-anzjani. Il-benefiċċju Carer at Home għal pensjonanti li jimpjegaw carer full-time se jiżdied b’€800 għal €9,800 fis-sena. Il-bonus għal persuni li ma għandhomx biżżejjed kontribuzzjonijiet biex jikkwalifikaw għal pensjoni se jiżdied b’€333.32.
Il-Budget jipprevedi wkoll bidliet fil-pensjonijiet tar-romol u r-romol irġiel, inkluż li r-romol irġiel jibdew jirċievu l-pensjoni sħiħa tal-konjuġi mejjet skont il-kundizzjonijiet applikabbli. Barra minn hekk, se jkun possibbli li ċerti kontribuzzjonijiet żejda tas-Sigurtà Soċjali jiġu trasferiti bejn il-konjuġi, miżura li mistennija tkun ta’ benefiċċju għal madwar 3,200 mara miżżewġa oħra.
Dawn il-miżuri juru kemm huwa importanti li l-anzjani, wara snin ta’ xogħol u sagrifiċċji, ikollhom l-appoġġ meħtieġ biex jgħixu b’aktar serħan il-moħħ.
Il-familji u t-tfal: investiment fil-futur
It-tnaqqis fit-taxxa għall-ġenituri se jkompli fl-2027, fit-tieni sena tiegħu, u madwar 68,000 ġenitur huma mistennija jibbenefikaw minn din il-miżura, bi spiża stmata ta’ aktar minn €50 miljun. L-iffrankar ivarja skont jekk il-ġenitur huwiex miżżewweġ, kemm għandu tfal u liema kategorija ta’ taxxa tapplika għalih.
Familji eliġibbli se jirċievu wkoll €500 għal kull wild li jkun qed jistudja f’livell postsekondarju. Għal familja b’żewġ ulied eliġibbli, dan jista’ jfisser €1,000 f’għajnuna.
Miżuri oħra jinkludu terapiji bla ħlas għal tfal b’diżabilità sal-età ta’ 18-il sena, żieda fil-Carers’ Grant għal €7,500 fis-sena f’każijiet eliġibbli, u żieda fil-grant għall-adozzjoni minn barra minn Malta għal €13,000.
Il-ġenituri li jrabbu tfal bħala foster carers se jingħataw ukoll għaxart ijiem oħra ta’ leave imħallas.
Dawn mhumiex sempliċiment miżuri soċjali. Huma għajnuna lil familji li ħafna drabi jkollhom iġorru responsabbiltajiet kbar, u investiment f’soċjetà li ma tħallix lil min għandu bżonn l-appoġġ waħdu.
€400 miljun għall-enerġija: protezzjoni mill-ispejjeż
Fost l-aktar ċifri importanti tal-Budget hemm l-allokazzjoni ta’ €400 miljun għas-sussidji fuq l-enerġija għall-2027.
Dawn is-sussidji huma maħsuba biex jgħinu jżommu l-prezzijiet tal-elettriku, tal-fjuwil u tal-gass domestiku aktar stabbli milli jkunu mingħajr dan l-appoġġ. Il-benefiċċju ma jidhirx neċessarjament bħala ħlas dirett fil-kont bankarju, iżda jista’ jinħass fil-kontijiet u fl-ispejjeż li jħallsu l-familji u n-negozji.
Fl-istess waqt, ġew allokati €75 miljun biex titjieb in-network tad-distribuzzjoni tal-enerġija. Huwa investiment importanti biex l-infrastruttura tkun tista’ tlaħħaq mad-domanda u tkompli tissaħħaħ.
Fi żmien meta l-ispejjeż tal-ħajja jibqgħu ta’ tħassib, il-kwistjoni tal-enerġija mhijiex biss waħda ekonomika. Hija kwistjoni li tolqot il-kompetittività tan-negozji, l-ispejjeż tal-familji u l-kwalità tal-ħajja.
Is-saħħa: €45 miljun għall-emerġenza tal-Mater Dei
Il-qasam tas-saħħa jibqa’ wieħed mill-aktar importanti għall-familji. Il-Budget jalloka €45 miljun għall-estensjoni tad-Dipartiment tal-Emerġenza fl-Isptar Mater Dei, bil-għan li l-ispazji jiżdiedu minn 35 għal 70 sodda.
Dan ifisser li l-kapaċità ppjanata ta’ dawn l-ispazji se tirdoppja. Il-Budget jipprevedi wkoll li jkompli x-xogħol fuq unità tas-saħħa mentali b’135 sodda. Barra minn hekk, l-awtoritajiet tas-saħħa se jkopru l-ispejjeż tal-ivvjaġġar u tal-akkomodazzjoni għal persuna li takkumpanja pazjent li jkun qed jingħata kura barra minn Malta.
In-negozji ż-żgħar: aktar spazju biex jinvestu
Il-Budget jinkludi wkoll rata ta’ taxxa ta’ 25% fuq profitti miżmuma jew investiti mill-ġdid għal kumpaniji eliġibbli b’fatturat sa €1 miljun, soġġetta għall-kundizzjonijiet tal-miżura.
Għan-negozji ż-żgħar, din il-miżura tista’ toħloq aktar spazju biex jerġgħu jinvestu fit-tagħmir, fit-teknoloġija, fl-operat u fit-tkabbir tagħhom.
Negozji li jkunu jistgħu jinvestu u jtejbu l-produttività tagħhom jistgħu jkunu f’pożizzjoni aħjar biex jikkompetu. Iżda huwa importanti li l-benefiċċji ta’ miżuri ekonomiċi bħal dawn jissarrfu wkoll f’aktar stabbiltà għall-ħaddiema u f’opportunitajiet sostenibbli għall-ekonomija.
It-tbissima trid tinħass fil-ħajja ta’ kuljum
Wara kull ċifra hemm persuna. Wara kull żieda hemm familja li qed tipprova tlaħħaq u wara kull miżura hemm l-aspettattiva li l-ħajja tkun ftit aktar faċli.
It-tbissima tan-nies wara l-Budget 2027 ma għandhiex tkun biss titlu sabiħ. Għandha tkun ir-riżultat konkret ta’ għajnuna li tasal fejn hemm bżonn, ta’ servizzi pubbliċi li jaħdmu, u ta’ opportunitajiet li jagħtu futur aħjar lill-ġenerazzjonijiet li ġejjin.
Fl-aħħar mill-aħħar, l-akbar suċċess ta’ baġit ma jitkejjilx biss f’miljuni ta’ ewro, iżda fil-paċi tal-moħħ li jista’ jagħti lil min ikun qed jistenna għajnuna.
