Dr Marie Claire Gatt u tim ta’ riċerkaturi Maltin żvelaw skoperta importanti dwar iċ-Ċief (Scopoli’s Shearwater), għasfur tal-baħar emblematicu tal-Mediterran, f’riċerka ġdida ppubblikata fir-rivista internazzjonali Ardeola.
L-istudju jiffoka fuq wieħed mill-aktar perjodi kritiċi iżda l-inqas mifhuma fil-ħajja ta’ din l-ispeċi: il-“pre-laying exodus”, jiġifieri l-vjaġġi twal qabel ma l-mara tbid il-bajda.
Iċ-Ċief (Calonectris diomedea), magħruf ukoll bħala Scopoli’s Shearwater, huwa għasfur tal-baħar li jbejjet f’kolonji madwar il-Mediterran. F’Malta hemm madwar 3,000 par li jbejtu, iżda bħal f’ħafna partijiet oħra, il-popolazzjoni ilha tonqos minħabba pressjonijiet fuq l-ambjent marittimu.
L-aktar skoperta importanti tar-riċerka hija li n-nisa taċ-Ċief jitilqu mill-bejtiet għal vjaġġi ta’ aktar minn 20 jum fuq il-baħar qabel ibidu l-bajda tagħhom. F’dan il-perjodu huma jakkumulaw ir-riżorsi kollha meħtieġa biex jipproduċu bajda waħda biss fis-sena.
Skont Dr Gatt, din il-fażi hija “kritika għall-ħajja tal-ispeċi”, għax jekk il-bajda tintilef, il-koppja trid tistenna sena oħra biex terġa’ tipprova tirriproduċi. L-irġiel ukoll jagħmlu vjaġġi twal, madwar 15-il jum, iżda jerġgħu lura aktar mgħobbija bix-xaħam biex jieħdu l-ewwel biċċa ta’ inkubazzjoni fil-bejta.
Dan il-mekkaniżmu delikat juri koordinazzjoni bijoloġika impressjonanti bejn il-koppja: il-mara tmur tirkupra l-enerġija fuq il-baħar waqt li l-irġiel jibdew jinkubaw il-bajda, ħafna drabi waqt perjodu ta’ sawm fil-bejta.
Ir-riċerka saret permezz ta’ GPS devices ħfief imwaħħlin mal-għasafar, li ppermettew lill-ornitoloġisti jsegwu moviment li jkopri mijiet ta’ kilometri lil hinn mit-territorji Maltin.
Dr Gatt spjegat li dan il-perjodu huwa wieħed mill-aktar diffiċli biex jiġi studjat, għax l-għasafar “jgħibu” mill-kolonja għal ġimgħat sħaħ.
Dan jagħmel il-ġbir tal-informazzjoni ferm kumpless, u jirrikjedi ħafna ħidma fuq il-post biex wieħed jaqbad il-mument eżatt meta l-għasfur ikun lura fil-bejta.
Dan il-livell ta’ riċerka fuq iċ-Ċief jirrappreżenta wkoll bidla fil-mod kif ix-xjenza tal-għasafar tal-baħar qed tiġi studjata fil-Mediterran. Skont Dr Gatt, l-użu ta’ teknoloġija GPS ħafifa fetaħ “tieqa kompletament ġdida” fuq imġiba li qabel kienet kompletament inviżibbli għall-bniedem. Qabel dan, ir-riċerkaturi kienu jiddependu biss fuq osservazzjonijiet fil-bejtiet, li jagħtu stampa limitata ħafna ta’ dak li jiġri fil-baħar miftuħ.
L-istudju juri wkoll kemm il-kollaborazzjoni internazzjonali hija essenzjali. Minħabba li ċ-Ċief ma jibqax f’pajjiż wieħed, ir-riċerkaturi kellhom jaħdmu ma’ timijiet minn diversi pajjiżi biex jinterpretaw l-informazzjoni u jifhmu l-movimenti tagħhom. Dan jikkonferma li l-protezzjoni tal-ispeċi mhijiex responsabbiltà lokali biss, iżda waħda maqsuma bejn stati Mediterranji.
Dr Gatt enfasizzat ukoll li kull għasfur immarkat jirrappreżenta “biċċa puzzle” f’ritratt ferm akbar. Kull rotta li tiġi rreġistrata tgħin biex tinbena mappa aktar preċiża ta’ fejn jinsabu ż-żoni kritiċi ta’ għalf u kif dawn jistgħu jiġu protetti fil-futur permezz ta’ politika marittima aktar effettiva.
Ir-riżultati wrew li ċ-Ċief Maltin jivvjaġġaw distanzi kbar, spiss jaslu sa ibħra ’l barra mit-Tuneżija, il-Libja u l-Italja. Dan ifisser li l-protezzjoni tagħhom ma tistax tkun limitata biss għall-ibħra Maltin, iżda trid tinvolvi kooperazzjoni internazzjonali.
L-istudju jindika wkoll theddid serju fuq il-baħar, inkluż is-sajd eċċessiv, il-qbid inċidentali (bycatch), u t-tniġġis marittimu. Dawn kollha jaffettwaw direttament il-kapaċità tal-għasafar li jsibu ikel biżżejjed f’dan il-perjodu kruċjali.
Meta l-għasafar jirritornaw lejn il-bejtiet, isibu sfida oħra: il-predazzjoni minn firien invażivi. Dawn jistgħu jattakkaw il-bajd meta l-adulti jkunu neqsin minħabba l-vjaġġi tagħhom fuq il-baħar.
Dr Gatt enfasizzat li l-firien “mhumiex parti mill-ekosistema naturali li evolvew fiha dawn l-għasafar”, u li l-attività umana, inkluż l-iskart, qed iżżid il-popolazzjoni tagħhom u b’hekk l-impatt fuq l-għasafar tal-baħar.
Iċ-Ċief huwa predatur importanti fil-katina alimentari tal-baħar, li jiekol ħut u klamari. Bħala speċi fil-quċċata tal-ekosistema marittima, il-kundizzjoni tiegħu tirrifletti direttament is-saħħa tal-oċean.
Skont ir-riċerkaturi, bidliet fil-klima, inkluż żieda fit-temperatura tal-baħar u mewġiet ta’ sħana marittima, qed jaffettwaw id-disponibbiltà tal-ikel. Dan jista’ jkollu impatt fuq ir-riproduzzjoni u l-ħajja fit-tul tal-ispeċi.
L-informazzjoni għal dan l-istudju nġabret bejn l-2010 u l-2020 permezz ta’ proġetti LIFE tal-Unjoni Ewropea mmexxija minn BirdLife Malta, inkluż il-proġetti LIFE+ Malta Seabird Project u LIFE Arċipelagu Garnija, b’kollaborazzjoni ma’ organizzazzjonijiet internazzjonali bħar-RSPB u SPEA.
Dr Gatt saħqet li Malta għandha “responsabbiltà internazzjonali” biex tħares dawn il-popolazzjonijiet, peress li huma parti minn sistema ekoloġika wiesgħa li tgħaqqad diversi pajjiżi Mediterranji.
Dan l-istudju huwa meqjus bħala wieħed mill-ewwel tiegħu xorta dwar ‘l hekk imsejjaħ pre-laying behaviour taċ-Ċief, u jkompli jibni fuq riċerka preċedenti dwar speċi relatati bħall-Garnija (Yelkouan Shearwater).
Dr Gatt enfasizzat li dan ix-xogħol mhux biss jespandi l-għarfien xjentifiku, iżda jgħin ukoll biex jiġu mfassla politika ta’ konservazzjoni aktar effettiva. “Meta nifhmu fejn imorru u kif jgħixu dawn l-għasafar, inkunu nistgħu nipproteġuhom aħjar,” qalet.
Ir-riċerka dwar iċ-Ċief tagħtina ħarsa rari lejn ħajja moħbija fuq il-baħar miftuħ, fejn l-għasafar jivvjaġġaw eluf ta’ kilometri biex jiżguraw is-sopravivenza tal-ispeċi tagħhom.
Hija wkoll xi ħaġa li tfakkarna li l-konservazzjoni tal-baħar Mediterran teħtieġ sforz konġunt bejn pajjiżi, xjenzati u komunitajiet.
Fi kliem Dr Gatt, dan huwa “għarfien li mhux biss xjenza, iżda wkoll responsabbiltà lejn il-baħar li jagħtina definizzjoni bħala reġjun”.