Fil-politika Maltija, ftit huma s-suġġetti li jolqtu lill-familji u lill-ħaddiema daqs it-taxxa. Kull kampanja elettorali ġġib magħha wegħdiet ta’ tnaqqis fit-taxxa, aktar dħul disponibbli għall-familji, u miżuri maħsuba biex inaqqsu l-piż finanzjarju fuq id-djar Maltin. Iżda l-mistoqsija vera li għandhom jistaqsu l-votanti mhijiex min iwiegħed l-aktar, iżda min verament wettaq.
Ħarsa aktar mill-qrib lejn l-istorja politika riċenti ta’ Malta turi kuntrast ċar bejn ir-rekord tal-Partit Nazzjonalista taħt Lawrence Gonzi bejn l-2004 u l-2013, u l-approċċ adottat mill-Gvern Laburista mill-2013 ’il quddiem. Filwaqt li ż-żewġ partiti tkellmu dwar it-tnaqqis fit-taxxa, il-kredibbiltà tagħhom fl-aħħar mill-aħħar tiddependi fuq l-azzjoni u mhux fuq ir-retorika.
Matul l-amministrazzjoni Gonzi, diversi proposti ta’ tnaqqis fit-taxxa tħabbru bħala parti minn strateġiji ekonomiċi usa’. Fl-2005, il-Partit Nazzjonalista wiegħed li jnaqqas it-taxxa għal kategoriji ta’ dħul ogħla sabiex jistimula t-tkabbir ekonomiku. Madankollu, it-tnaqqis li ġie introdott kien limitat u ferm inqas minn dak li kien mistenni. Il-gvern argumenta li l-istabbiltà fiskali u l-ħtieġa li jinżamm l-investiment pubbliku ma ħallewhx imur aktar ’il quddiem.
L-istess mudell reġa’ deher fl-2007. Qabel l-elezzjoni, il-Partit Nazzjonalista wiegħed tnaqqis sostanzjali fit-taxxa biex jgħin lill-familji bi dħul medju jlaħħqu mal-ispejjeż dejjem jiżdiedu. Iżda għal darb’oħra, l-għajnuna introdotta kienet minima. L-ispjegazzjoni mogħtija ffukat fuq il-pressjonijiet tal-budget u l-ispejjeż dejjem jiżdiedu biex jinżammu s-servizzi pubbliċi.
Sal-2008, Malta, bħall-bqija tad-dinja, kienet qed tħabbat wiċċha mal-konsegwenzi tal-kriżi finanzjarja globali. L-amministrazzjoni Nazzjonalista għal darb’oħra tkellmet dwar tnaqqis fit-taxxa u appoġġ ekonomiku, iżda ma seħħ ebda tnaqqis sostanzjali. Il-gvern insista li kien meħtieġ iżomm il-livelli eżistenti tat-taxxa biex jipproteġi l-istabbiltà fi żminijiet ekonomiċi diffiċli. Mhux biss ma naqqsux it-taxxi, iżda żiedu wkoll il-kontijiet tad-dawl u l-ilma għal livelli rekord, u dan kompla jżid il-piż fuq il-familji Maltin.
Fl-2011, segwiet wegħda oħra ambizzjuża. Il-Partit Nazzjonalista ppropona pakkett wiesa’ ta’ riforma fit-taxxa maħsub biex jiġbed aktar investiment u jsaħħaħ il-kompetittività. Madankollu, ftit li xejn ittieħdu passi konkreti. Għal darb’oħra, il-pressjonijiet ekonomiċi u l-limitazzjonijiet fiskali ġew iċċitati bħala r-raġuni għaliex dawn il-proposti ma setgħux jiġu implimentati kompletament.
Finalment, qabel l-elezzjoni tal-2013, il-Partit Nazzjonalista nieda sensiela oħra ta’ proposti ta’ riforma fiskali. Iżda wara t-telfa elettorali, dawn il-wegħdiet baqgħu biss wegħdiet. Għal ħafna votanti, dan kompla jsaħħaħ il-perċezzjoni li l-impenji dwar tnaqqis fit-taxxa taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista kienu aktar aspirazzjonijiet milli wegħdiet realment fattibbli.
Il-kuntrast mar-rekord tal-Gvern Laburista mill-2013 ’il quddiem huwa diffiċli biex wieħed jinjorah.
Minnufih wara li tela’ fil-gvern fl-2013, taħt it-tmexxija ta’ Joseph Muscat, il-gvern Laburista introduċa riformi fiskali mmirati b’mod partikolari lejn il-ħaddiema u l-familji bi dħul baxx u medju. Ir-rati tat-taxxa fuq id-dħul tnaqqsu, u b’hekk aktar flus baqgħu fil-but tal-ħaddiema u tal-familji. Il-gvern argumenta li żieda fid-dħul disponibbli kienet se ssaħħaħ il-konsum, tistimula l-attività ekonomika u ttejjeb il-kwalità tal-ħajja. U dan ta r-riżultati tiegħu.
B’differenza minn amministrazzjonijiet preċedenti li ħafna drabi semmew il-limitazzjonijiet fiskali bħala ostaklu, il-Gvern Laburista rabat it-tnaqqis fit-taxxa direttament mat-tkabbir ekonomiku. Hekk kif l-ekonomija Maltija kompliet tikber, segwew aktar riformi.
Fl-2015, il-gvern estenda l-miżuri ta’ eżenzjoni fiskali billi introduċa faxxa ġdida ta’ taxxa, li minnha gawdiet sezzjoni usa’ tas-soċjetà. Din ma kinitx sempliċement wegħda elettorali; kienet politika implimentata.
Segwew aktar miżuri fl-2018, b’għajnuna addizzjonali mmirata lejn il-familji u l-pensjonanti. Żdiedu t-tax credits, ġew aġġustati l-allokazzjonijiet għall-familji, u ġew introdotti miżuri speċifiċi biex jgħinu familji vulnerabbli li kienu qed jaffaċċjaw għoli fl-għoli tal-ħajja.
Anke waqt l-isfidi bla preċedent maħluqa mill-pandemija tal-COVID-19, il-Gvern Laburista żamm l-impenn tiegħu biex jipproteġi lill-familji u lin-negozji. Fl-2021, minflok ma żied it-taxxi fi żmien ta’ inċertezza ekonomika, il-gvern introduċa inċentivi mmirati u miżuri ta’ appoġġ biex isostni l-irkupru ekonomiku u jipproteġi l-impjiegi.
Illum, l-amministrazzjoni Laburista tkompli tqiegħed ir-riforma fiskali fiċ-ċentru tal-istrateġija ekonomika tagħha, filwaqt li żżomm tkabbir ekonomiku b’saħħtu u livelli rekord ta’ impjiegi.
Dan il-paragun storiku jqajjem kwistjoni importanti ta’ kredibbiltà politika.
Il-Partit Nazzjonalista ħabbar bosta proposti ta’ tnaqqis fit-taxxa matul is-snin ta’ Gonzi, iżda ripetutament naqas milli jwettaq riżultati sostanzjali. Darba wara oħra, il-votanti ngħataw spjegazzjonijiet dwar pressjonijiet fiskali, inċertezza ekonomika jew limitazzjonijiet tal-budget. Maż-żmien, dan ħoloq il-perċezzjoni li dawn il-wegħdiet kienu politikament konvenjenti iżda fl-aħħar mill-aħħar mhux affidabbli.
Il-Partit Laburista, min-naħa l-oħra, bena l-kredibbiltà tiegħu fuq l-implimentazzjoni. Mill-2013 ’il quddiem, it-tnaqqis fit-taxxa ma baqax slogan elettorali. Inbidel f’miżuri konkreti li affettwaw lill-ħaddiema, lill-pensjonanti, lill-familji u lin-negozji madwar Malta kollha.
Għall-votanti, il-kredibbiltà ma titkejjilx biss permezz ta’ diskorsi jew manifesti elettorali. Titkejjjel permezz tal-konsistenza, il-kapaċità li twettaq, u l-ħila li tibdel il-wegħdiet f’realtà.
Hekk kif Malta tkompli timxi ’l quddiem u l-partiti politiċi jkomplu jikkompetu fuq il-politika ekonomika, il-pubbliku inevitabbilment se jqabbel mhux biss x’iwiegħed kull partit, iżda wkoll x’wettaq storikament. U fuq it-taxxa, id-differenza bejn wegħdiet magħmula u wegħdiet imwettqa tibqa’ waħda mill-aktar distinzjonijiet ċari bejn iż-żewġ partiti
