Meta persuna tispiċċa tiskonta s-sentenza tagħha fil-Faċilità Korrettiva, ħafna drabi s-soċjetà tassumi li l-kapitlu jkun ingħalaq. Il-bieb tal-ħabs jinfetaħ, il-persuna toħroġ lura fil-komunità, u teoritikament tibda ħajja ġdida. Għal ħafna nies, dak huwa mument ta’ libertà u tama. Madankollu, għal numru sostanzjali ta’ eks-priġunieri, speċjalment dawk li ma għandhomx familja, ħbieb jew netwerk ta’ appoġġ, il-vera sfida tibda proprju fil-jum tal-ħelsien tagħhom.
Il-libertà hija wieħed mill-aktar drittijiet fundamentali tal-bniedem. Iżda l-libertà waħedha mhux dejjem tkun biżżejjed. Meta persuna toħroġ mill-ħabs mingħajr saqaf fuq rasha, mingħajr xogħol, mingħajr appoġġ emozzjonali u mingħajr direzzjoni ċara, il-libertà tista’ malajr tinbidel f’esperjenza ta’ inċertezza, ansjetà u vulnerabbiltà kbira. Minkejja li legalment tkun persuna ħielsa, fil-prattika tkun qed tiffaċċja ġlieda kontinwa biex tissodisfa l-aktar bżonnijiet bażiċi tal-ħajja.
Il-Problema tal-Akkomodazzjoni
Waħda mill-akbar sfidi li jiffaċċjaw eks-priġunieri hija l-akkomodazzjoni. Għal ħafna nies, id-dar hija xi ħaġa li tittieħed bħala fatt. Iżda għal min joħroġ mill-ħabs mingħajr familja jew mingħajr relazzjonijiet stabbli, il-mistoqsija “Fejn se norqod illejla?” issir l-aktar waħda urġenti.
Xi individwi jkunu tilfu kull kuntatt mal-familja tagħhom matul is-snin ta’ priġunerija. Oħrajn ikunu ġew miċħuda mill-qraba tagħhom jew ikunu ġejjin minn ambjenti familjari li diġà kienu problematiċi qabel id-dħul tagħhom fil-ħabs. F’ċerti każijiet, il-familja stess tkun għaddejja minn diffikultajiet ekonomiċi jew soċjali li ma jippermettulhiex tilqa’ lura lill-persuna.
Meta persuna ma tkunx taf fejn se tqatta’ l-lejl, kull prijorità oħra tisparixxi. It-tfittxija għal xogħol, it-taħriġ professjonali jew il-bini ta’ relazzjonijiet ġodda jispiċċaw fit-tieni post. Il-fokus isir wieħed biss: is-sopravivenza immedjata. Din is-sitwazzjoni mhux biss toħloq stress enormi iżda twassal ukoll għal telf ta’ dinjità u sens ta’ appartenenza. Persuna li tkun ħallset id-dejn tagħha lejn is-soċjetà tispiċċa tħoss li xorta għadha qed tiġi kkastigata.
Is-Solitudni u l-Iżolament Soċjali
Meta wieħed jaħseb fil-ħabs, ħafna drabi jaħseb fl-iżolament. Iżda għal xi eks-priġunieri, il-ħajja barra tista’ tkun saħansitra aktar solitary.
Fil-faċilità korrettiva jkun hemm struttura, rutina u kuntatt regolari ma’ nies oħra. Minkejja l-limitazzjonijiet kollha, il-persuna tkun taf x’se tagħmel matul il-ġurnata u ma’ min se taqsam il-ħin tagħha. Barra, ħafna drabi, dik l-istruttura tisparixxi kompletament.
Għal persuna li m’għandha lil ħadd jistenniha, il-ġranet jistgħu jsiru twal u vojta. Is-solitudni tibda tħalli impatt fuq is-saħħa mentali. Jistgħu jiżviluppaw sentimenti ta’ dipressjoni, ansjetà, disperazzjoni u nuqqas ta’ valur personali. L-esperjenza li tħoss li ħadd ma jinteressa ruħu fik jew li ħadd ma qed jistenna s-suċċess tiegħek hija waħda mill-aktar esperjenzi psikoloġiċi diffiċli li persuna tista’ tgħaddi minnhom. Dan biex ma nsemmix xi kundizzjonijiet li l-persuna tkun tbgħati bihom, li fil-habs b’ xi mod kienu qed jiġu ikkurati, iżda barra, bla mezzi u bla riżorsi, jiħu traskurati.
L-Ostakli biex Wieħed Isib Xogħol
Ix-xogħol huwa wieħed mill-aktar fatturi importanti fir-rintegrazzjoni ta’ persuna fis-soċjetà. Mhux biss jipprovdi dħul finanzjarju iżda jagħti wkoll sens ta’ skop, rutina u stabbiltà.
Madankollu, għal ħafna eks-priġunieri, il-kisba ta’ impjieg hija sfida kbira. L-istorja kriminali tagħhom ħafna drabi ssir piż li jġorru magħhom għal snin twal. Minkejja li jkunu ħallsu għal dak li għamlu, il-passat tagħhom jibqa’ jaffettwa l-opportunitajiet tagħhom.
Ħafna min iħaddem jibża’ jieħu riskju jew ikollu dubji dwar l-affidabbiltà ta’ persuna li għaddiet mill-ħabs. Dan joħloq ċirku vizzjuż. Mingħajr xogħol ma jkunx hemm dħul. Mingħajr dħul ma jkunx hemm akkomodazzjoni stabbli. Mingħajr stabbiltà jkun diffiċli li wieħed iżomm impjieg jew jimxi ’l quddiem.
F’ċertu punt, il-persuna tista’ tibda titlef il-fiduċja fiha nnifisha. Meta kull bieb jidher magħluq, il-motivazzjoni tonqos u l-ħolma ta’ bidu ġdid tibda tidher dejjem aktar ’il bogħod.
Ir-Riskju tal-Vizzji u li tkun Riċediv
Waħda mill-akbar sfidi wara l-ħelsien hija r-riskju ta’ ritorn lejn il-vizzji jew l-imġiba kriminali. Dan huwa partikolarment minnu għal dawk li qabel kienu jbatu minn dipendenzi jew kienu involuti f’ambjenti problematiċi.
Meta persuna tkun qed tgħix taħt pressjoni psikoloġika kontinwa, mingħajr appoġġ u mingħajr prospetti ċari, il-vizzju jista’ jidher bħala mezz ta’ ħarba mir-realtà. Bl-istess mod, il-kriminalità tista’ tidher bħala waħda mill-ftit alternattivi li jħossu li fadlilhom.
Huwa importanti li nifhmu li ħafna każijiet ta’ reċidiva ma jirriżultawx minn nuqqas ta’ rieda li wieħed jinbidel. Spiss ikunu konsegwenza ta’ nuqqas ta’ opportunitajiet, ta’ nuqqas ta’ appoġġ u ta’ sistema li ma tipprovdix il-mezzi meħtieġa biex il-persuna tibni ħajja ġdida.
Il-Piż tal-Ambjent li Wieħed Iħalli Warajh
Sfida oħra li ħafna drabi ma tingħatax biżżejjed attenzjoni hija l-fatt li persuna li tkun qed tipprova tirriforma ruħha u taqta’ mill-vizzji, ħafna drabi ssib ruħha lura fl-istess ambjent li kienet ħalliet warajha qabel id-dħul tagħha fil-ħabs.
Matul il-perjodu ta’ priġunerija, ħafna individwi jagħmlu sforzi sinifikanti biex jibdlu ħajjithom. Xi wħud jipparteċipaw fi programmi ta’ rijabilitazzjoni, jieħdu sehem f’terapija, jindirizzaw problemi ta’ dipendenza u jibdew jifhmu aħjar il-konsegwenzi tal-għażliet li jkunu għamlu fil-passat. Għal ħafna minnhom, il-ħelsien jirrappreżenta opportunità ġdida biex jibdew kapitlu differenti f’ħajjithom.
Madankollu, malli joħorġu, ħafna drabi jsibu quddiemhom l-istess realtajiet li kienu kkontribwew għall-problemi tagħhom fil-passat. Jerġgħu jiltaqgħu mal-istess nies, mal-istess ċrieki soċjali u mal-istess pressjonijiet li kienu wassluhom lejn il-vizzju jew l-imġiba kriminali. Dan jagħmel il-proċess ta’ rintegrazzjoni ferm aktar diffiċli milli jidher minn barra.
F’ċerti każijiet, il-problema tkun aktar serja minħabba li xi individwi joħorġu mill-ħabs b’piżijiet pendenti ma’ terzi persuni, inklużi djun jew obbligi relatati ma’ ċirkostanzi tal-passat tagħhom. Il-biża’ li dawn il-kwistjonijiet għadhom mhux solvuti tista’ toħloq pressjoni emozzjonali enormi fuq persuna li tkun qed tipprova tibni ħajja ġdida. Minflok ma tkun iffukata fuq ix-xogħol, l-akkomodazzjoni u l-irkupru personali, tkun qed tgħix f’ansjetà kontinwa dwar problemi li għadhom qed jistennewha barra.
Din hija realtà li teħtieġ aktar attenzjoni fil-proċess ta’ preparazzjoni għall-ħelsien. Ir-rintegrazzjoni ma tistax tibda fil-jum li persuna toħroġ mill-ħabs; trid tibda xhur qabel. Hemm bżonn li l-professjonisti involuti fil-kura, il-korrezzjoni u r-riabilitazzjoni tal-priġunieri jidentifikaw minn kmieni dawn il-pendenzi sabiex, fejn possibbli, jiġu indirizzati jew newtralizzati qabel il-ħelsien.
Dan jista’ jsir permezz ta’ pjan individwalizzat ta’ rintegrazzjoni li jinkludi valutazzjoni tal-ambjent li l-persuna se terġa’ lura fih, identifikazzjoni ta’ riskji potenzjali, medjazzjoni fejn meħtieġ, u kordinazzjoni bejn l-entitajiet differenti involuti. L-għan għandu jkun li l-persuna ma toħroġx biex tiffaċċja l-istess problemi li kienu wassluha għall-falliment fil-passat.
Jekk verament irridu li l-individwu jirnexxi fil-proċess ta’ riforma, irridu nifhmu li mhux biżżejjed li nbiddlu l-persuna; irridu wkoll nippruvaw nimmaniġġjaw jew nibdlu ċ-ċirkostanzi li qed jistennewha barra. Inkella nkunu qed nitolbu lill-individwu jiġġieled battalja diffiċli ħafna waħdu, kontra l-istess fatturi li darba kienu wassluh fit-triq tal-vizzju jew tal-kriminalità.
Meta l-Ħabs Jidher Aħjar Mil-Libertà
Forsi l-aktar aspett li għandu jqanqal riflessjoni huwa l-fatt li xi eks-priġunieri jaslu biex jgħidu li fil-ħabs kienu aħjar.
Din mhijiex dikjarazzjoni favur il-priġunerija. Hija riflessjoni fuq ir-realtà li xi persuni jiffaċċjaw wara l-ħelsien. Fil-ħabs kellhom saqqu fejn jorqdu, ikel regolari, kura medika bażika u rutina prevedibbli. Kien hemm ukoll nies madwarhom kuljum.
Meta joħorġu barra, jistgħu jsibu ruħhom kompletament waħedhom. Ma jafux fejn se jorqdu, jekk humiex se jieklu jew jekk hemmx xi ħadd lest jisimgħhom. Għal xi wħud, l-inċertezza ssir tant kbira li l-ambjent tal-ħabs jibda jidher aktar sigur mill-ħajja fil-libertà.
Din hija realtà li għandha tqajjem mistoqsijiet serji dwar kemm tassew qed nippreparaw lill-individwi għall-ħajja wara l-ħelsien u kemm qed ninvestu fir-rintegrazzjoni tagħhom.
Lejn Sistema ta’ Rintegrazzjoni Aktar Umana
Jekk irridu nnaqqsu r-reċidiva u nibnu soċjetà aktar sigura u ġusta, irridu nibdew naraw il-perjodu ta’ wara l-ħelsien bħala parti integrali mill-proċess korrettiv. Is-suċċess ta’ sistema korrettiva m’għandux jitkejjel biss minn kemm persuni jiskontaw is-sentenza tagħhom, iżda minn kemm jirnexxielhom jibnu ħajja produttiva u stabbli wara.
Dan ifisser li hemm bżonn ta’ sistema komprensiva li tinkludi:
• Akkomodazzjoni temporanja sigura għal persuni mingħajr familja jew netwerk ta’ appoġġ.
• Programmi ta’ taħriġ u impjieg li jagħtu opportunitajiet reali għar-ri-integrazzjoni.
• Appoġġ psikoloġiku kontinwu qabel u wara l-ħelsien.
• Servizzi ta’ mentoring u gwida personali.
• Għajnuna fil-bini ta’ relazzjonijiet pożittivi ġodda.
• Programmi speċjalizzati kontra l-vizzji u l-abbuż minn sustanzi.
• Identifikazzjoni bikrija ta’ pendenzi u riskji li jistgħu jheddu l-proċess ta’ rintegrazzjoni.
• Kollaborazzjoni bejn il-gvern, il-komunitajiet lokali, l-organizzazzjonijiet volontarji u professjonisti minn entitajiet differenti.
Fl-aħħar mill-aħħar, il-mistoqsija li rridu nagħmlu lilna nfusna hija sempliċi: x’qed nagħmlu biex persuna li tkun ħallset id-dejn tagħha lejn is-soċjetà jkollha opportunità reali tibda mill-ġdid?
Soċjetà vera inklużiva ma tiġġudikax biss lill-persuni mill-iżbalji tal-passat tagħhom. Tgħinhom jibnu futur aħjar. Għax il-kejl veru tal-ġustizzja mhuwiex kemm inwasslu nies il-ħabs, iżda kemm ngħinuhom jerġgħu jsibu posthom fis-soċjetà.
Meta ħadd ma jkun qed jistennik barra, hija r-responsabbiltà tas-soċjetà kollha li tagħmel ċert li xorta jkun hemm bieb miftuħ lejn tama ġdida. Għax il-libertà ma għandhiex tkun biss il-ftuħ ta’ bieb tal-ħabs, iżda l-bidu ta’ opportunità vera għal ħajja ġdida, stabbli u dinjituża.