Nitkellmu ħafna dwar il-ħtieġa li r-residenti jkunu aktar attivi fil-komunitajiet tagħhom. Inħeġġuhom jipparteċipaw, jattendu għal-laqgħat, iressqu l-ideat tagħhom, jieħdu sehem fil-konsultazzjonijiet u jkunu parti mid-deċiżjonijiet li jolqtu l-lokalità fejn jgħixu.
Dan kollu huwa tajjeb u meħtieġ. Imma rridu nagħmlu mistoqsija oħra, forsi aktar importanti: x’qed noffru lir-resident biex il-parteċipazzjoni tiegħu tkun verament tagħmel differenza?
Għax ma nistgħux nibqgħu nitkellmu dwar parteċipazzjoni tar-residenti mingħajr ma nitkellmu wkoll dwar ir-relevanza tal-Kunsilli Lokali.
Il-Kunsill Lokali huwa, jew tal-anqas għandu jkun, l-istituzzjoni pubblika l-aktar qrib tar-resident. Huwa hemmhekk fejn għandhom jinħassu l-ewwel l-isfidi ta’ kuljum tal-komunità. It-triq li teħtieġ attenzjoni, l-indafa, it-traffiku, il-parkeġġ, l-ispazji pubbliċi, l-ambjent, il-ħtiġijiet tal-anzjani, tat-tfal u taż-żgħażagħ, il-kultura, l-integrazzjoni u tant realtajiet oħra li jiffurmaw il-kwalità tal-ħajja tagħna.
Il-Kunsill Lokali jinsab hemm, fil-komunità. Jaf lin-nies, jisma’ l-ilmenti tagħhom u jara r-realtajiet tagħhom ta’ kuljum. Imma kemm għandu għodda biex iwieġeb għalihom?
Din hija l-mistoqsija li rridu nibdew nagħmlu.
Jekk resident imur għand il-Kunsill tiegħu bi problema u kull darba jingħadlu li dik mhix responsabbiltà tal-Kunsill, li trid tiddeċiedi entità oħra, li m’hemmx fondi jew li l-Kunsill m’għandux is-setgħa li jaġixxi, maż-żmien dak ir-resident jibda jistaqsi għaliex għandu jibqa’ jdur fuq il-Kunsill.
U jekk jiġri dan, ma nkunux biss qed indgħajfu lill-Kunsill Lokali. Inkunu qed indgħajfu wkoll il-parteċipazzjoni demokratika fil-livell l-aktar qrib taċ-ċittadin.
Għalhekk nemmen li jekk tassew irridu residenti aktar attivi u parteċipattivi, irridu l-ewwel nassiguraw li l-Kunsilli Lokali jerġgħu jsiru relevanti għalihom.
Dan ma jsirx bis-slogans. Lanqas ma jsir billi sempliċiment inżidu l-lista ta’ responsabbiltajiet tagħhom fuq il-karta. Irridu nagħtuhom l-għodda, ir-riżorsi umani u finanzjarji, il-kompetenzi u l-awtonomija meħtieġa biex ikunu jistgħu jaħdmu u jwasslu.
Ma nistgħux nitolbu aktar responsabbiltà mingħand il-Gvern Lokali mingħajr ma nagħtuh il-mezzi biex iwettaqha.
Bl-istess mod, ma nistgħux ngħidu lir-residenti biex jipparteċipaw aktar jekk wara l-istituzzjoni li qed tistedinhom jipparteċipaw ma jkollhiex il-kapaċità li tittrasforma dik il-parteċipazzjoni f’azzjoni.
Hawnhekk tinsab id-differenza bejn konsultazzjoni u parteċipazzjoni reali.
Konsultazzjoni tista’ tkun laqgħa, kwestjonarju jew stedina biex jintbagħtu l-proposti. Parteċipazzjoni reali tibda meta r-resident jara li l-opinjoni tiegħu tista’ twassal għal deċiżjoni, li proposta tista’ ssir proġett u li problema li jqajjem tista’ twassal għal intervent konkret.
Meta jiġri dan, tinbena l-fiduċja. Meta ma jiġrix, tinħoloq il-frustrazzjoni.
U għalhekk il-parteċipazzjoni mhijiex biss responsabbiltà tar-resident. Hija wkoll responsabbiltà tal-istituzzjonijiet li jridu joħolqu l-kundizzjonijiet biex dik il-parteċipazzjoni tkun utli u effettiva.
Dan ifisser ukoll li rridu nkunu lesti niddiskutu bis-serjetà x’Gvern Lokali rridu għas-snin li ġejjin.
Wara aktar minn tliet deċennji ta’ Kunsilli Lokali, wasal iż-żmien li nistaqsu jekk il-mudell li għandna llum għadux jirrifletti r-realtajiet tal-komunitajiet tagħna.
Il-lokalitajiet inbidlu. Il-popolazzjoni nbidlet. L-aspettattivi tar-residenti żdiedu. L-isfidi tal-mobbiltà, tal-ambjent, tat-turiżmu, tal-iżvilupp, tal-iskart, tad-diġitalizzazzjoni u tal-użu tal-ispazju pubbliku saru ħafna aktar kumplessi.
Għalhekk ma nistgħux nippretendu li l-Gvern Lokali jibqa’ jaħdem bl-istess strutturi u bl-istess għodda filwaqt li nistennew minnu aktar riżultati.
Irridu nibdew minn mistoqsija sempliċi: liema funzjonijiet jistgħu jitwettqu aħjar fuq livell lokali jew reġjonali? Minn hemm irridu naraw x’riżorsi, x’kompetenzi professjonali u x’finanzjament hemm bżonn biex dawk il-funzjonijiet jitwettqu sew.
Għax id-deċentralizzazzjoni vera mhijiex li tittrasferixxi responsabbiltà u tħalli r-riżorsi warajk. Id-deċentralizzazzjoni trid tfisser ukoll kapaċità li taġixxi.
Fl-istess waqt, Kunsilli Lokali aktar b’saħħithom għandhom ikunu wkoll aktar trasparenti u aktar kontabbli lejn ir-residenti tagħhom.
Ir-resident għandu jkun jaf mhux biss x’qed jagħmel il-Kunsill, iżda għaliex qed jagħmlu. Għandu jkun jista’ jifhem fejn sejrin il-fondi, x’inhuma l-prijoritajiet, liema proġetti qed jiġu ppjanati u x’riżultati qed jinkisbu.
U fejn il-Kunsill ma jistax jaġixxi, għandu jkun ċar ukoll għaliex.
Din it-trasparenza tista’ tgħin biex tinbena mill-ġdid il-fiduċja u, aktar importanti minn hekk, toħloq sens ta’ responsabbiltà komuni bejn l-istituzzjoni u l-komunità.
Għax il-lokalità mhijiex tal-Kunsill biss. Hija tar-residenti tagħha.
Hawnhekk għandna opportunità kbira biex nibdew naħsbu wkoll b’mod differenti dwar kif in-nies jistgħu jkunu involuti. Mhux biss permezz tal-laqgħat tradizzjonali, iżda permezz ta’ għodod diġitali, fora lokali, Kunsilli tat-Tfal u taż-Żgħażagħ, kollaborazzjoni mal-għaqdiet volontarji u anke inizjattivi ta’ baġit parteċipattiv fejn ir-residenti jkollhom sehem dirett fid-deċiżjoni dwar kif jintużaw ċerti fondi fil-lokalità tagħhom.
B’hekk ir-resident ma jibqax biss konsumatur ta’ servizzi jew persuna li tagħmel ilment meta xi ħaġa tmur ħażin. Isir sieħeb fil-bini tal-komunità tiegħu.
Iżda biex naslu hemm irridu nibnu sistema li tagħti valur lil dik il-parteċipazzjoni.
Ma nistgħux nistennew li r-resident jemmen fil-Gvern Lokali jekk il-Gvern Lokali nnifsu ma jingħatax il-possibbiltà li jkun relevanti.
Għalhekk id-diskussjoni dwar il-futur tal-Kunsilli Lokali ma tistax tibqa’ waħda dwar bidliet żgħar jew miżuri iżolati. Għandna bżonn inħarsu lejn is-sistema kollha: ir-rwol tal-Kunsilli, ir-Reġjuni, il-finanzjament, ir-riżorsi umani, il-kompetenzi, l-awtonomija, ir-relazzjoni mal-Gvern Ċentrali u l-entitajiet pubbliċi, u fuq kollox il-post tar-resident f’din is-sistema.
Għaliex fl-aħħar mill-aħħar il-mistoqsija mhijiex biss kemm għandna Kunsilli Lokali b’saħħithom.
Il-mistoqsija hija x’tip ta’ komunitajiet irridu nibnu.
Jekk irridu komunitajiet fejn in-nies iħossuhom parti minn dak li qed jiġri madwarhom, fejn iħossu li l-vuċi tagħhom tgħodd u fejn huma lesti jerfgħu wkoll parti mir-responsabbiltà għall-ġid komuni, irridu nibdew mill-istituzzjoni l-aktar qrib tagħhom.
Irridu nerġgħu nagħmlu lill-Kunsill Lokali relevanti.
Nagħtuh l-għodda. Nagħtuh ir-riżorsi. Nagħtuh il-kapaċità li jieħu deċiżjonijiet u jerfa’ r-responsabbiltà tagħhom.
U mbagħad nistgħu, b’aktar kredibbiltà, nitolbu lir-resident biex jagħmel il-parti tiegħu wkoll.
Għax resident attiv jeħtieġ Kunsill attiv. Resident parteċipattiv jeħtieġ istituzzjoni li tisma’ u li tista’ taġixxi.
U jekk verament nemmnu li r-resident għandu jkun l-ewwel, irridu nibnu sistema ta’ Gvern Lokali li tagħtih mhux biss vuċi, iżda wkoll raġuni biex jużaha.