Illum il-ġurnata l-Intelliġenza Artifiċjali (IA) saret kelma komuni li tintuża f’kull qasam tal-ħajja. B’dan il-mod nirrealizzaw li l-futur jinsab magħna, futur li jwiegħed għodod li jistgħu jagħmlu l-iktar affarijiet bażiċi bħat-tindif, il-ħasil tal-ħwejjeġ u anke biex jaħsbu għalina.
Dan il-futur jista’ jkun viċin iktar milli naħsbu. Riċerkaturi f’Malta qed ikunu pijunieri biex iżewġu l-intelliġenza artifiċjali u l-kożmoloġija. Dan kollu qed isir biex nipprovaw nifhmu l-akbar misteri tal-univers bħal pereżempju għaliex l-univers qiegħed jespandi bir-rata li qiegħed jespandi.
Il-proġett Cosmological Artificial Intelligence (CosmoAI), immexxi minn esperti fl-Istitut tax-Xjenzi Applikati tal-MCAST, se jirrispondi dawn il-mistoqsijiet u jkompli jiżviluppa l-informazzjoni li għandna dwar is-suġġett.
CosmoAI, huwa proġett b’inizjattiva ta’ tmintax-il xahar iffinanzjat permezz tal-Programm ta’ Research Excellence FUSION RI ta’ Xjenza Malta. Dan jgħaqqad għodod tal-intelliġenza artifiċjali bħan-neural networks u l-algoritmi ġenetiċi ma’ ammonti kbar ta’ data astronomika minn teleskopji u satelliti. L-għan huwa li jinbnew mudelli li jispjegaw osservazzjonijiet diffiċli, bħal pereżempju għala l-univers jidher li qed jespandi b’veloċitajiet differenti skont kif inkejluh — magħruf bħala Hubble tension.
Nindirizzaw il-puzzles kożmiċi
Immaġina l-univers bħala puzzle kbira fejn il-biċċiet minn teleskopji differenti ma jaqblux perfettament. Il-matematika tradizzjonali tgħaddi minn diffikultajiet meta tittratta ammonti kbar ta’ data li għandna mill-Cosmic Microwave Background Radiation (CMB), mill-galassji u minn stilel li jisplodu.
L-IA taħdem bħala għodda biex tinstab soluzzjoni li tgħaqqad dawn il-puzzles intelliġenti ħafna li jindunaw bl-iżviluppi li l-bnedmin ma jarawx.
Fejn qabel konna naraw xjentisti jiktbu somom matematiċi kkumplikata fuq blackboards bil-ġibs, illum il-ġurnata naraw kompjuters avvanzati li kapaċi jagħmlu deċiżjonijiet għalihom infushom u jaraw x’inhu tajjeb u ħażin. Minn dan l-iżvilupp inkunu kapaċi naddattaw it-teoriji tagħna u b’hekk naraw l-istampa sħiħa fuq l-massa tal-univers kollu kemm hu.
Forsi tinstema’ xi ħaġa assurda u forsi xi daqsxejn arroganti, però dan hu r-rwol tax-xjenza, li tiskopri x’hemm iktar u x’mistoqsijiet iktar interessanti jinħolqu.
Ir-rwol stellari ta’ Malta
Dan il-proġett ipoġġi lil Malta fuq il-mappa tal-kożmoloġija, billi juża tagħlim offrut fuq kif jintużaw kompjuters avvanzati u jiġu rinforzati konnessjonijiet mal-European Space Agency (ESA). Fl-MCAST, ir-riċerkaturi qed jakkwistaw ħiliet avvanzati fl-IA, iħarrġu
lill-oħrajn u joħolqu għodod li jistgħu jerġgħu jintużaw għal studji futuri. Dan isaħħaħ l-esperjenza nazzjonali fix-xjenza tad-data, li hija essenzjali għall-ekonomija mmexxija mit-teknoloġija, u jiftaħ il-bibien għall-kollaborazzjonijiet globali.
Ir-rilevanza fil-ħajja ta’ kuljum
Għalkemm l-istilel jidhru ’l bogħod, it-tagħrif fuq l-univers isaħħaħ il-ħiliet tagħna fl-IA u fid-data l-kbira — għodod li jħaddmu t-tbassir tat-temp, l-iskenns mediċi u l-applikazzjonijiet tat-traffiku li nużaw kuljum. Ir-rwol li trid tilgħab l-IA fis-snin li ġejjin ma jistax jiġi injorat. Filwaqt li xi esperti jwissu dwar telf ta’ impjiegi, oħrajn huma eċitati dwar x’jista’ jinfetaħ permezz ta’ din it-teknoloġija, x’mistoqsijiet tista’ twieġeb, u liema sfidi ġodda u aktar interessanti jistgħu jinqalgħu fil-futur.
